Tímabil sköpunarverksins í kirkjunni

Hvernig er það eiginlega, eftir um 2000 ár af kristinni íhugun, þar sem kirkja Krists í heiminum hefur verið að hlýða á, íhuga og biðja í Jesú nafni, að okkur, kirkjunni, hefur í raun tekist að forðast að mestu allt það sem Jesús kenndi? Með þessu er ég bæði að horfa í eigin barm, sem og yfir sögu kristninnar og hinna ólíku kirkjudeilda, lútersku kirkjunnar, kaþólsku kirkjunnar, rétttrúnaðar kirkjunnar, hvítasunnu kirkjunnar og annarra kirkjudeilda.

Trúmennska við boðskapinn

Okkur hefur svo oft tekist að horfa fram hjá kjarna atriðum fjallræðunnar, sæluboðunum, varnarorðum Jesú um að dýrka ekki mammón, skýru dæmisögunum um að lifa lífinu í friði og vinna gegn ofbeldi, boðinu um að elska náungann og einnig óvininn, sem kannski er augljósasta dæmið um það að kirkjan hefur sniðgengið kjarnann í boðskap Jesú Krists.

Kannski má segja að kirkjan hafi varið mestum tíma sínum í að velta fyrir sér því sem Jesús talaði aldrei um,  til dæmis um fóstureyðingar, getnaðarvarnarpillur og samkynhneigð, svo eitthvað sé nefnt. Jesús talaði aldrei um þessi atriði, en kirkjan í heiminum hefur haft stórar meiningar um þetta í gegnum áratugina.

En ef Jesús sagði eitthvað mjög skýrt, til dæmis að hjálpa fólki í neyð, sbr. söguna um miskunnsama samverjann, þá er tilhneigingin sú að við myndskreytum kannski söguna og setjum upp í hillu en gleymum svo alveg að lifa í anda hennar. Þetta er svo augljóst, við þurfum ekki annað en að líta í okkar eigin barm.

Ólík sjónarmið styrkja kristnina

Ein af ástæðunum fyrir því að ekki hefur tekist betur til við að miðla lærdómi Jesú um frið og kærleika, er sú að í gegnum aldirnar hefur það einkum verið einsleitur hópur manna sem hefur annast það hlutverk að miðla fagnaðarerindinu áfram til nýrra kynslóða, þ.e. menntaðir hvítir karlar frá Evrópu og N-Ameríku.

Af því að kirkjan á umliðnum öldum hefur ekki tekið lærdóm Jesú alvarlega, þá er svo komið að fólk er hætt að taka kirkju og kristni alvarlega. Kristnin hefur verið svo mikið í höfðinu og orðunum, í stað þess að vera í hjartanu og verkunum, þ.e. að lifa ábyrgu friðsömu og kærleiksríku lífi þar sem er pláss fyrir alla.

Breytingar eru í loftinu

Það er kannski ekki fyrr en núna á umliðum árum sem kirkjan, þá á ég við kristin kirkja í heiminum, allar kirkjudeildir, er loksins orðin miklu opnari í boðun sinni. Hópar á jaðrinum, hópar fólks sem hafa verið kúgaðir, veita kirkjunni dýrmæta nálgun og nýja sýn á það hvernig skilja beri fagnaðarerindið. Það er verið að enduruppgötva boðskapinn með nýjum augum, þar sem nýjar spurningar verða til og ný sjónarhorn.

Kirkjan er svo nýbyrjuð að heiðra sjónarmið kvenna, minnihlutahópa, og svo margra hópa sem hafa ekki haft aðgang að völdum eða réttindum.

Í rauninni voru það einmitt fulltrúar þessara þjóðfélagshópa sem meðtóku fyrstir fagnaðarerindið og leyfðu því að umbylta lífi sínu á róttækan máta og miðluðu góðu tíðindum út um heiminn.

Eining kristninnar

Stóru spurningarnar í lífinu um tilgang og merkingu eru nú á dagskrá þar sem rætt er saman milli menningarheima, milli trúarbragða, þar sem friður og virðing er undirtónninn og engin þörf er fyrir andstæðinga, refsingar eða andúð á einstaklingum eða öðrum trúarbrögðum. Það er einhver gríðarleg þörf fyrir djúpa speki og heilagan anda, nú þegar mannkynið telur næstum 8 milljarða einstaklinga.

Það má kannski segja að framtíð okkar verði annað hvort friðsöm eða engin.

Í því ljósi að kristnar kirkjudeildir hlusta nú betur og betur hver á aðra, starfa saman og biðja saman, er nú von á helsta leiðtoga Rétttrúnaðarkirkjunnar hingað til lands. Hans Heilagleiki, Samkirkjulegi Patríarkinn í Konstantínóbel, Bartholómeus 1. verður gestur þjóðkirkjunnar, Alkirkjuráðsins og Hringsborðs norðurslóða á ráðstefnum um umhverfismál og réttlátan frið við jörðina, sem haldnar verða hér á landi í október.

Umhverfismálin

Með því móti vil ég setja umhverfismálin á dagskrá í kirkjunni okkar, samhliða því að helga í fyrsta skiptið í kirkjunni Tímabil sköpunarverksins, Season of Creation, frá 1. september til 4. október s.l. Því ég tel að stund sannleikans sé runnin upp í umhverfismálum. Heimsbyggðin skynjar nú sem aldrei fyrr, nauðsyn þess að hlúa að jörðinni og sérstaklega því að snúa við og draga úr ofhlýnun jarðarinnar. Næstu 5-10 ár munu skipta sköpum um það hvort mannkyn nái markmiðum Parísarsamkomulagsins, svo að hlýnunin fari ekki yfir 2°C, gerist það ekki, verða afleiðingarnar skelfilegar fyrir mannkyn og lífríkið allt. Nú þurfa orð að verða að verkum og þar getur kirkjan skipt sköpum.

Í Gamla testamentinu sem og í guðspjöllunum og öðrum ritum Nýja testamentisins kemur fram hvernig Guð leiðir mannkyn til lausnar, frelsis og upprisu, í samræmi við fyrirætlun sína, þ.e.a.s. í samhljóman við Guðs kairos, náðartíð hér í heimi. Í því samhengi er stund sannleikans í umhverfismálum að renna upp. Ég hvet þig kæri lesandi til að hlýða kallinu og láta um þig muna í þjónustunni við sköpunarverkið, lífið og skaparann.

Greinin var fyrst birt í Morgunblaðinu 5. október sl.

Við þurfum að bæta okkur

Ríkisstjórnin er fallin og kosningar eru boðaðar. Að baki þeirri atburðarrás er svívirðilegt ofbeldi gegn börnum. Það er löngu orðið tímabært að við umbyltum meðferð okkar á kynferðisofbeldismálum í takt við það sem er satt og rétt, þ.e. þannig að kerfið rúmi enga þolinmæði gagnvart þeim sem brjóta gegn börnum. Á líkan máta og þjóðir heims hafa sameinast um þá afstöðu að efnavopn eru óheimil í stríði, þá verðum við að sameinast um þá grundvallarafstöðu að ofbeldi gegn börnum sé aldrei liðið.

Umgengni um leifar forfeðranna

Víkurkirkjugarður var grafreitur Reykvíkinga í aldir, á horni Aðalstrætis og Kirkjustrætis.
Enginn veit með vissu hve langt aftur í aldir forfeður okkar hafa lagt sína látnu þar til hinstu hvílu, en vísbendingar eru um að staðurinn hafi verið notaður sem slíkur allt frá landnámi.

Ýmsar framkvæmdir hafa þrengt að helgi reitsins á umliðinni öld. Þegar bakhús Landsímastöðvarinnar var reist og jafnframt lagður vegur inn í portið fundust við framkvæmdirnar járnhellur með grafskriftum. Síðar er Síminn lagði símakapal þvert yfir garðinn kom upp fjöldi mannabeina.
Lengi hefur mér fundist skorta reisn og virðingu yfir umgengni okkar um þennan stað, leifar forfeðranna.

Nú eru uppi hugmyndir hjá borgaryfirvöldum að heimila byggingu hótels í þessum aldna kirkjugarði. Ég hef litla skoðun á skipulagsmálum almennt, eða hvort fjölbýli skulu byggð þar eða hótel hér. En þegar um er að ræða jarðneskar leifar genginn kynslóða, þá hrís mér hugur við því að hús eigi að rísa ofan á þeim.

Hin djúpa viska

Að setja ramma í samfélaginu um okkar sameiginlegu mál er sístætt verkefni og oft ekki öfundsvert. Við þurfum að biðja fyrir þeim einstaklingum sem takast á herðar þau verkefni en um leið veita gagnrýnið aðhald, spyrja spurninga og krefjast svara.

Djúp viska býr í ritum Biblíunnar, sem hefur uppbyggileg áhrif á líf þess sem les þau í trú. Rit Gamla testamentisins eru þrenns konar, lögmálsrit, rit kennd við spámenn og spekirit. Í lögmálinu eru boðorðin tíu og aðrar grunnreglur sem veita forsendur til að skapa réttlátt og farsælt samfélag. Spámannaritin vísuðu ekki eingöngu til fæðingar Jesú Krists, heldur fyrst og fremst stóðu spámennirnir fyrir gagnrýni á ríkjandi valdhafa og meðferð þeirra á lögum og reglum. Hin spámannalega rödd þráir bætt samfélag, réttlæti, sannleika og frið. Hún þarf að heyrast skýrar í samfélagi okkar í dag. Spekiritin vísa síðan til hinnar djúpu visku sem höfundur þeirra hvetur okkur til að leitast eftir. Viskan vekur nýjar spurningar og veitir lærdóm sem stuðlar að því að við lærum af reynslunni og gerum síður sömu mistökin aftur og aftur.

Í einu spekiritanna sem grundvallar kristna menningu er sagt frá því er spekin tekur til máls. Þar segir:

Heyr, spekin kallar.
Viskan hefur upp raust sína.
Uppi á hæðunum, við veginn
og við krossgöturnar stendur hún,
við hliðin út úr borginni, þar sem gengið er inn,
kallar hún hástöfum:
Til yðar tala ég, menn,
og rödd minni er beint til mannanna barna.(Orðskv. 8:1-4)

Í myndlíkingunni er spekin staðsett við krossgöturnar og á lífsveginum, hæðunum og við borgarhliðin, í þessum texta hefur hefur hún hátt, á öðrum stöðum hvíslar hún. Hún vill ná til okkar með öllum ráðum og vekja spurningar og svör og veita lærdóm sem haldreipi er í við hverja úrlausn og ákvarðanatöku. Hér er um að ræða visku sem ekki fæst með háskólaprófum eða fjölda IQ stiga, þessi viska hafnar ego-inu og öllu sem er sjálflægt en vill að við opnum augun og eyrun og önnur skilningarvit fyrir því sem verðmætast er í lífinu.

Þegar málefni barnanna okkar eru annars vegar finnum við að viskan krefur samfélagið um svör og nýja forgangsröðun, þar sem börnin njóta vafans, þar sem á þau skal hlustað og ofbeldi gagnvart þeim upprætt með öllu.

Spurningar vakna varðandi hugmyndir borgaryfirvalda um skipulag hins forna Víkurkirkjugarðs. Hvernig kemur það við þig að hús eigi að rísa ofan á gröfum genginna kynslóða? Ég tel þær fyrirætlanir ekki gefa verðmætamati samfélagsins háa einkunn. Ætli sömu örlög bíði Fossvogskirkjugarðs eða Kópavogskirkjugarðs eftir einhverja áratugi eða hundruð?

Nýjar spurningar

Með kosningar við sjóndeildarhring og málefni á hverjum degi sem krefjast úrlausnar og visku, leitum þá þess sem er rétt, gagnrýnum til uppbyggingar og spyrjum nýrra spurninga og krefjumst nýrra svara, til að við lærum, þroskumst og eflum kærleikann í samfélagi okkar.

Greinin var fyrst birt í Morgunblaðinu 21. september 2017

Djákna- og prestsvígsla í Dómkirkjunni

Sunnudaginn 24. september nk. kl. 11, mun biskup Íslands, vígja djáknakandídat og guðfræðing til þjónustu.

Elísabet Gísladóttir, djáknakandídat, verður vígð til djáknaþjónustu á Sóltúni í Reykjavík.

Cand. theol. Sylvía Magnúsdóttir, verður vígð til prestsþjónustu á Landspítalanum.

Vígsluvottar verða séra Kristín Pálsdóttir, séra Sveinn Valgeirsson, séra Bragi Skúlason, sem lýsir vígslu, og Ragnheiður Sverrisdóttir, djákni.