Við skuldum börnunum okkar aðgerðir

Með vilja, trú og von í verki er hægt að búa börnunum okkar sem nú vaxa upp lífvænlegt umhverfi og hamla gegn loftslagsbreytingum sem ógna vistkerfum jarðarinnar. Sem bæði móðir og amma hefur þessi ábyrgð okkar sem eldri erum legið mér þungt á hjarta. Til þess að hamla gegn þessum breytingum  þurfum við að standa með lífinu í öllum myndum þess. Göngum með gleði til þeirra breytinga á lífs- og framleiðsluháttum sem eru nauðsynlegar til þess að tryggja frið og sátt við móður jörð! Látum Gullnu regluna, grundvöll kristinnar siðfræði, einnig ná til jarðarinnar og komandi kynslóða, sem eiga kröfu á að við hlúum að lífinu!

Framangreint er kjarni þess sem fram kom á norrænum fundi lúterskra höfuðbiskupa sem haldinn var í Safnaðarheimili Dómkirkjunnar laugardaginn 20. október sl. Ég boðaði til fundarins í því skyni að ræða viðbrögð og viðnám gegn yfirvofandi loftslagsvá á heimsvísu og á Norðurslóðum sérstaklega. Auk mín sátu fundinn Antje Jackelén, erkibiskup í Uppsölum og í Svíþjóð, Helga Haugland Byfuglien, biskup presis, höfuðbiskup í Noregi, Tapio Luoma, erkibiskup í Turku og Finnlandi og Jógvan Friðriksson Færeyjabiskup. Vígslubiskuparnir á Hólum og í Skálholti, Solveig Lára Guðmundsdóttir og Kristján Björnsson, voru einnig þátttakendur á fundinum.

Umhverfismál snúast líka um siðferði

Biskuparnir ræddu þá staðreynd, sem ekki verður umflúin, að hlýnun jarðar og loftslagsbreytingar af hennar völdum setja vistkerfi jarðar úr skorðum. Þar með er þeim árangri sem þrátt fyrir allt hefur náðst í framkvæmd Þúsaldarmarkmiða Sameinuðu þjóðanna stefnt í voða. Framundan er afturför leggi mannkynið ekki á sig taumhald og snúi frá ósjálfbærri orkunýtingu og neysluháttum. Fram kom á fundinum að niðurstaða t.d. sænsku kirkjunnar væri sú að „grænir“ framleiðslu- og lífshættir þyrftu ekki að bitna á hagsæld og gætu þar á ofan bætt lífsgæði og vellíðan.

Biskuparnir voru sammála um að lúterskar kirkjur á Norðurlöndum skyldu gera varðstöðu um lífið á jörðinni í öllum sínum myndum að verkefni sínu á næstu árum. Það er af þeirri ástæðu að hlýnun umfram 1.5 – 2 gráður mun hafa skaðleg áhrif á lífsskilyrði manna, gróðurs og dýra þannig að öll önnur málefni bera óbætanlegan skaða af. Rísa þarf upp gegn lögmáli ósjálfbærrar samfélagsþróunar með nýju fagnaðarerindi þar sem lífið er sett í öndvegi og kostnaðurinn við spillingu lífríkisins er ódulinn.

Rétt er að minna hér sérstaklega á ákall frá þingi umhverfisnets evrópskra kirkna, ECEN sem haldið var í Katowice í Póllandi í byrjun þessa mánaðar: „Vísindin segja okkur hvað er að gerast; trúin segir okkur af hverju við eigum að bregðast við. Við verðum að grípa til aðgerða núna ef við viljum að lífið á jörðinni eigi sér vonarríka framtíð.“

Margt smátt gerir eitt stórt

Í nýrri vísindaskýrslu á vegum Sameinuðu þjóðanna er fullyrt að ráðrúm til þeirrar umbreytingar sem Parísarsáttmálinn frá 2015 kallaði á sé aðeins rúmur áratugur. Hvert og eitt okkar getur tekið smáu og táknrænu skrefin, kolefnisjafnað ferðalög sín, minnkað sóun, flokkað úrgang og dregið úr notkun umbúða og plasts. Smáu skrefin eru mikilvæg því þau gefa vísbendingu um að við séum að vakna til alvörunnar og til stuðnings við umbreytinguna. Það eru hinsvegar stjórnvöld, alþjóðasamtök, hagsmunaaðilar og fyrirtæki sem verða að taka stóru skrefin og setja markmið og mörk sem duga.

Kirkjuþing hefur samþykkt umhverfisstefnu og aðgerðaráætlun til næstu þriggja ára. Þar er m.a. ákveðið að frumkvæði æskulýðshreyfingar þjóðkirkjunnar að hætta allri notkun einnota umbúða í söfnuðum fyrir lok yfirstandandi árs. Endurheimt votlendis í Skálholti verður fylgt eftir með sambærilegum aðgerðum, ásamt skógrækt og landgræðslu, á prestsetursjörðum. Gefin hefur verið út handbók um umhverfisstarf í söfnuðum og undirbúinn farvegur fyrir umhverfisvottun á starfi stærri safnaða. Þau skref sem tekin hafa verið undir merkjum „Grænnar kirkju“ eru lítil og munu ekki skipta sköpum í hinu stærra samhengi. En þau sýna að þjóðkirkjan lætur sig náttúruvernd varða og leitast við að sýna í orði og verki að hún tekur loftlagsmálin alvarlega.

Einkennisorð þjóðkirkjunnar eru: Biðjandi, boðandi, þjónandi. Við biðjum fyrir því að allir sem á Íslandi búa vakni til vitundar um nauðsyn þess að umbreyta lífsháttum þannig að markmið í loftslagsmálum og náttúruvernd náist. Við boðum lífsmáta sem dregur úr losun gróðurhúsalofttegunda, sóun orku og matar og notkun skaðlegra umbúða. Við þjónum náttúrunni, meðal annars með endurheimt votlendis, skógrækt, landgræðslu og vistvænni starfsemi í söfnuðum kirkjunnar um land allt. Við skuldum börnunum okkar lífvænlega framtíð.

Greinin var fyrst birt í Morgunblaðinu laugardaginn 27. október 2018

Frelsi eða fjötrar

Undanfarna mánuði hefur mátt lesa fréttir af fíkniefnaneyslu ungmenna og jafnvel dauða þeirra af hennar völdum.  Foreldrar, fjölskyldur og vinir hafa syrgt og kallað eftir umræðu um málið og aðgerðum til að leysa ástvinina og þau öll sem orðið hafa eitrinu að bráð undan ástandinu.

Einnig hefur mátt lesa frásagnir af uppdópuðu fólki að fara inn á heimili fólks til að ná í verðmæti, væntanlega m.a. til að fjármagna neysluna.   Fleiri fréttir hafa líka borist t.d. af árekstri bifreiða þar sem tjónvaldurinn hefur verið undir áhrifum fíkniefna.   Eitt slíkt dæmi þekki ég persónulega og mátti ekki miklu muna að dauðinn kvæði dyra í því tilviki.  Fréttin sem sögð var í fjölmiðlum af þeim árekstri var að ekki hafi orðið slys á fólki.  Annað hefur reyndar komið á daginn því áverkar koma oft í ljós eftir á.

Slíkar fréttir draga athygli mína að því samfélagslega meini sem fíkniefnaneysla er.  Af hverju þarf fólk að neyta fíkniefna til að öðlast frelsið en það er það sem margir sækjast eftir og finna þegar víman hefur tímabundið tekið völdin. Það er vitað að til lengdar endist slíkt frelsi ekki heldur setur fíkilinn í fjötra sem erfitt er að losna úr.

Svokallað læknadóp gengur kaupum og sölum.  Upphaf þess má væntanlega rekja til lyfseðils sem skrifaður hefur verið og leystur út í lyfjabúð.

Það er ekki einkamál viðkomandi hvort hann eða hún neytir eiturefna.  Vandamálið sem af því hlýst er samfélagslegt vandamál sem okkur ber skylda til að taka höndum saman um að leysa. Það hlýtur að vera mikið að í samfélaginu ef engin önnur leið er til vellíðunar en þessi.  Það verður að finna aðrar leiðir heldur en dóma um sektir og fangelsisvist.  Helsjúkir fíklar eru margir vistaðir í fangelsum landsins.

„Ég er líka dauðlegur maður eins og allir aðrir,
niðji þess sem fyrstur var skapaður af jörðu.
Líkami minn mótaðist í móðurlífi
2 á tíu mánuðum. Ég varð til í blóði hennar
af sæði karls í unaðsvímu.
3 Þegar ég fæddist dró ég að mér sama loft og aðrir,
var lagður á sömu jörðina og ber alla menn.
Eins og hjá öllum öðrum var grátur fyrsta hljóðið
sem ég gaf frá mér.
4 Vafinn var ég reifum og að mér hlúð með umhyggju.
5 Ekki einu sinni konungur hefur hafið feril sinn á annan hátt.
6 Einn er vegur allra inn í lífið og söm er leiðin út.
7 Þess vegna bað ég Guð og hann gaf mér hyggindi.
Ég ákallaði Guð og andi spekinnar kom til mín.”

Speki Salomons 7. kafli.

Verum hyggin og biðjum um anda speki.  Tökum höndum saman og finnum leiðir til lausnar.  Þjóðkirkjan skorast ekki undan þeirri samfélagslegu ábyrgð að taka þátt í þeirri vegferð.

Pistillinn birtist upprunalega í Morgunblaðinu laugardaginn 18. ágúst. 

 

 

Fyrirmyndir sjálfstæðrar þjóðar

„Það er kveikt á sjónvarpinu. Má ekki bjóða þér upp að horfa?“ spurði biskupsfrúin í Visby á Gotlandi kvöld eitt í júní fyrir tveimur árum. Ég var stödd þar á norrænum biskupafundi og leikur Íslands og Englands stóð yfir og var sýndur í sænska sjónvarpinu. Ég afþakkaði hið góða boð því ég hafði ekki ró í mér til að fylgjast með leiknum. Svo unnu Íslendingar leikinn eins og kunnugt er og allir biskupar norðurlandanna klöppuðu og hrópuðu húið sem þeir voru búnir að læra. Nú erum við allir Íslendingar sögðu þeir. Ég horfði svo á leikinn þegar ég kom heim og dáðist af þessum snillingum og hugsaði til foreldra þeirra og fjölskyldu sem höfðu stutt þá frá því þeir voru litlir drengir. Hjálpað þeim að safna dósum og selja harðfisk og lakkrís, lagt snemma af stað yfir heiðar, keyrt firði út og inn, skutlað á flugvöllinn, sofið á hörðum gólfum skóla og félagsheimila, allt til að hjálpa þeim að gera það sem þeim fannst skemmtilegast, að spila fótbolta og efla þá félagslega til að vera færari um að takast á við áskoranir lífsins og eignast vini fyrir lífstíð.

Og nú eru þeir aftur á faraldsfæti strákarnir okkar og er förinni heitið alla leið til Rússlands. Þjóðin fylgist stolt með og samhugurinn sem í liði þeirra býr yfirfærist á þjóðina alla og gleðin brýst út þegar vel gengur. Þjóðin hefur margsinnis sýnt að hún kann að standa saman á stundum gleði og sorgar. Þá erum við sem einn maður og finnum til samlíðunar með samferðafólki okkar.

Ég var á þjóðhátíðarsamkomu í Mountain í norður-Dakóta fylki fyrir nokkrum árum. Þar var samankomið fólk af íslenskum ættum og að vanda var þjóðsöngurinn sunginn, Ó, Guð vors lands, ó lands vors Guð. Mér varð starsýnt á gamla konu á tíræðisaldri sem var með íslenskt blóð í æðum þó aldrei hafi hún búið á Íslandi. Hún söng með skæru sópranröddinni sinni þjóðsönginn af mikilli innlifun og hafði lagt hönd sína á brjóstið. Úr andliti hennar skein hlýja og gleði, stolt og virðing. Önnur kona sagði mér að hún væri hundrað prósent Íslendingur þó hún væri fædd og uppalin þar vestur frá.

Við eigum fallegt og gjöfult land og það sem mikils er vert, við erum sjálfstæð þjóð í friðsömu landi. Þó við séum fámenn á mælikvarða heimsins erum við nógu öflug til að eiga eitt besta fótboltalið í heimi. Þó við séum fámenn þjóð eigum við nóg til að gefa. Við getum verið þakklát fyrir að fá að búa hér og stolt af því að vera Íslendingur. Þau sem fyrri voru uppi lögðu hart að sér þegar þau unnu að því að á Íslandi væri fullvalda ríki og síðar lýðveldi.

“Vitið þið ekki að þeir sem keppa á íþróttavelli hlaupa að sönnu allir en einn fær sigurlaunin? Hlaupið þannig að þið fáið sigurlaun. Sérhver sem tekur þátt í kappleikjum leggur hart að sér. Þeir sem keppa gera það til þess að hljóta forgengilegan sigursveig en við óforgengilegan. Þess vegna hleyp ég ekki stefnulaust. Ég berst eins og hnefaleikamaður sem engin vindhögg slær. Ég aga líkama minn og geri hann að þræli mínum til þess að ég, sem hef prédikað fyrir öðrum, skuli ekki reynast óhæfur” segir Páll postuli í fyrra bréfi sínu til Korintumanna.”
Ég óska strákunum okkar góðs gengis í Rússlandi og landsmönnum öllum nær og fjær gleðilegrar hátíðar 17. júní.

Greinin birtist upprunalega í Morgunblaðinu þann 16. júní 2018.