Gleðilegan Sjómannadag

Ps 107:1-2, 20-31; Post. 27:13-15, 20-25; Matt. 8:23-27.

Náð sé með yður og friður, frá Guði föður vorum og Drottni Jesú Kristi.  Amen.

Gleðilega hátíð.  Til hamingju með daginn ykkar sjómenn.

Fyrir 81 ári var sjómannadagurinn fyrst haldinn hátíðlegur á tveimur stöðum á landinu, hér í Reykjavík og á Ísafirði.  Næsta ár bættust fleiri staðir við og var Bolungarvík á meðal þeirra.

Á uppstigningadag var ég stödd í þessari elstu verstöð landsins, Bolungarvík þar sem nýtt pípuorgel í Hólskirkju var helgað Guði.  Seinna um daginn gekk ég mína gömlu götu og hitti þá dreng sem sýndi mér og samferðafólkinu fisk sem hann hafði veitt við Brjótinn.  Hann hafði rannsakað hann vandlega og kynnt sér vel innyflin og útlitið.  Já, ég var greinilega stödd í plássi þar sem sjórinn og lífið í sjónum og lífið á sjónum var vel kunnugt og stór hluti af tilveru íbúanna.

Í kirkjukaffinu hitti ég konu sem sagðist vera með föt til skiptanna í bílnum því hún væri að fara á róðraræfingu fyrir sjómannadaginn.  Svo sá ég hana á mynd á fésbókinni í gær ásamt liði sínu, með bikar í hönd.

Nálægðin við sjóinn hefur mótandi áhrif á þau öll sem búa við sjávarsíðuna eins og flestir Íslendingar gera.  Við vitum að sjórinn gefur og við vitum líka að sjórinn tekur.  Krafturinn sem býr í öldum hafsins og í frosthörðum vindum er oft meiri en svo að maðurinn ráði við aðstæðurnar.  Um það var fjallað í útvarpsþáttaröð á Rás 1 nýverið þegar minnst var ofsaveðursins sem gekk yfir í febrúarbyrjun árið 1968 og nokkrir bátar og skip lentu í miklum hrakningum fyrir vestan.  Því miður hlutu margir vota gröf þessa daga þó kraftaverkin hafi líka gerst, t.d. þegar Harry Eddom hinn breski sjómaður bjargaðist á undraverðan hátt um það leyti sem breskar eiginkonur, mæður og dætur fóru á fund ráðherra í Bretlandi með beiningarbréf um að öryggi breskra sjómanna við Íslandsstrendur yrðu bætt.

En stundum aftur ég aleinn má

í ofsarokinu berjast. Þá skellur niðadimm nóttin á svo naumast hægt er að verjast

orti Valdimar V. Snævarr í sjómannasálmi sínum „Ég er á langferð um lífsins haf“

Þeir voru á ferð lærisveinarnir og meistari þeirra.  Þeir voru á ferð yfir Galíleuvatnið þegar vindur skall á og það gaf á bátinn.  Þeir urðu hræddir en vindur og vatn raskaði ekki svefnró meistarans Jesú.  Lærisveinarnir hrópuðu á hann sér til hjálpar og fengu skammir fyrir.  Ekki fyrir að vekja hann heldur fyrir það að treysta því ekki að allt færi vel.  „Hví eruð þið hræddir, þið trúlitlir?“ spurði hann þá.  Síðan hastaði hann á vindinn og vatnið og varð stillilogn.

Þessi guðspjallssaga er lesin á sjómannadaginn í kirkjum landsins.  Hún er stutt en segir margt.  Hún segir frá mannlegu eðli.  Hún segir frá guðlegu eðli.  Hún segir frá samfélagi manna sem eru á sama báti.

Færeyski listamaðurinn Edward Fuglö hefur fært þessa sögu í sérstakt listaverk. Það verk ásamt 9 öðrum eru hringlaga og eru sett saman úr lituðum viðarkubbum.  Þau segja hvert og eitt sögu úr ævi Jesú, frá boðun Maríu móður hans til uppstigningar hans til himna sem við minntumst á fimmtudaginn síðasta, uppstigningardag.

Það sem er líka sérstakt við myndir Fuglö er að hann setur einn hlut sem tengist sögu Færeyja í hverja mynd.  Sá hlutur er fyrirferðarlítill en táknrænn fyrir myndefnið og tengingu þess við færeyska sögu, menningu og mannlíf.

Báturinn á myndinni er hefðbundinn færeyskur árabátur sem stígur úfnar öldur fram hjá háum klettum.  Jesús stendur í stafni og lærisveinarnir sitja þétt í skutnum og óttasvipurinn leynir sér ekki.  Litli færeyski hluturinn sem listamaðurinn setur í þessa mynd er rekaviðarbútur, sem er keipa fest við borðstokkinn.

Þessi listaverk prýða veggi safnaðarheimilis kirkjunnar í Klakksvík og eru vel þess virði að skoða þau þegar leiðin liggur þangað.

Margir listamenn hafa fengið innblástur úr sögum Biblíunnar.  Þær sögur eru einnig nytsamar fyrir alla því þær segja okkur svo margt um lífið.  Við erum stöðugt að læra og þurfum að tileinka okkur nýjar aðferðir og nýjan hugsunarhátt.  Það er himinn og haf á milli þess sem sjómenn fyrri tíðar þurftu að tileinka sér og þess sem nú er.  Tækninni hefur fleygt fram, veðurspár eru aðgengilegar og verða sífellt nákvæmari, veiðarfæri og vinnsla hafa þróast og fjarskipti hafa gjörbreyst.  Slysavarnir hafa eflst og miklu munar líka um slysavarnarskóla sjómanna sem kennir mönnum að bregðast við hættulegum aðstæðum og þjálfar þá í því.

Á dögum lærisveinanna og allt fram á síðustu öld voru bátar knúnir áfram með afli manna.  Sjómennirnir réru og ekki var nóg að hafa keipu fasta við borðstokkinn ef engin var árin.  Handaflið var eina aflið áður en vélbátar komu til sögunnar í byrjun síðustu aldar.  Nú á tímum loftslagsbreytinga er margt sem þarf að huga að.  Unnið er að því að jarðefnaeldsneyti það sem hefur verið notað til að knýja vélar skipanna heyri brátt sögunni til og farið verði að nota repjuolíu sem unnin er úr plöntum sem ræktaðar eru hér á landi.  Hreinsun sjávarins er mikið verk sem verður að vinna svo lífið í sjónum fái dafnað og fæðukeðjan haldist hrein.  Margir sjá möguleika í fiskeldi í sjó og segja að huga verði að fæðuöflun fyrir alla jarðarbúa.  Vísindamenn hafa staðfest að illa horfir með framtíð lífs á jörðu vegna loftslagsbreytinga af mannavöldum og stjórnmálamenn hafa biðlað til almennings um að taka höndum saman til að bregðast við þessari vá.  Við hljótum að vilja að börn okkar og afkomendur þeirra eigi sér framtíð hér á jörð.

„Óþarfi að örvænta“ sagði Christiana Figureres, fyrrverandi framkvæmdastjóri rammasamnings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingarnar, í blaðaviðtali.  Og er það ekki þetta sama sem Jesús sagði við lærisveina sína í bátnum.  Við getum farið á taugum eins og þeir en meistarinn bað þá um að róa sig og sýndi síðan það vald sem hann bjó yfir.  Það er valdið sem honum var gefið og það bæði á himni og á jörðu.  Í krafti þessa valds sendi hann hina hræddu og breysku lærisveina út í heiminn til að skíra og kenna.  Hann hastaði á vindinn og vatnið og varð stillilogn.  Hann sagði og það varð.  Það var líka þannig þegar Guð skapaði heiminn.  Hann sagði og það varð. Guð sagði meðal annars:   „ríkið yfir fiskum sjávarins“.  Þessi orð fela í sér ábyrgð.  Maðurinn ber ábyrgð gagnvart sköpuninni.  Hann má nýta hana en hvergi er sagt að hann megi eyða henni eða skemma hana.  Umhverfisvernd er siðferðilegt mál og það eru viðbrögð við loftslagsbreytingunni einnig.  Mannkynið hefur misskilið skaparann hvað ábyrgðina varðar og talið sér trú um að allt vald væri í þess höndum.  Við eigum að sýna sköpunarverkinu virðingu og væntumþykju en ekki yfirgang.  Það er  samvinna alls mannkyns sem getur snúið við þeirri þróun sem átt hefur sér stað í loftslagsmálunum.

Sjómenn fyrri tíðar sem ekki höfðu aðgang að veðurspá, tölvum og tækjum snéru sér til þess sem hefur vald yfir hafdjúpinu.  Þeir fóru á sjó í Jesú nafni og lögðu sig og áhöfnina alla í hendur Guðs.  Ein austfirsk sjóferðabæn hefst á þessu versi:

Jesús með okkur jafnan sé

Jesús með sinni náðinni

Jesús á bak, Jesús á brjóst,

Jesús burt hrindi öllum þjóst,

Jesús um nótt, Jesús um dag

Jesús blessi vorn aflahag.

Einn aldinn  og farsæll skipstjóri sagði mér að hann hefði alltaf farið með þetta bænavers áður en hann lagði úr höfn:

Stýr mínu fari heilu heim í höfn á friðarlandi, þar mig í þinni gæslu geym, ó, Guð minn allsvaldandi.

Allt er breytingum háð.  Menn áttuðu sig á því endur fyrir löngu.  Grískur heimspekingur, Heraklítos að nafni sem uppi var á 5. öld fyrir Krist sagði:  „Það endist ekkert nema breytingarnar“  Og þessi orð eiga vel við nú á tímum.  Það hafa gerst miklar breytingar og eru að gerast, jafnvel svo hratt að við verðum að hafa okkur öll við til að fylgjast með.

Hér í Dómkirkjunni er fáni með  stjörnum, jafnmörgum og  hlutu hina votu gröf  á umliðnu ári. Nöfn þeirra og líf er geymt í hjarta Guðs. Við sameinumst í bæn fyrir þeim og ástvinum þeirra.

Nú á þessari stundu verður lagður blómsveigur að minnisvarða óþekkta sjómannsins í Fossvogskirkjugarði í virðingu, þökk og samúð. Rísið úr sætum og við lútum höfðum  svo í þögn.

Veit þeim,  Drottinn, þína eilífu hvíld, og lát þitt eilífa ljós lýsa þeim. Þeir hvíli í þínum friði. Hugga þau sem eiga um sárt að binda, signdu hverja minningu, varðveit hverja von, þerra hvert tár.  Í Jesú nafni. Amen.

Friður Guðs sem er æðri öllum skilningi varðveiti hjörtu yðar og hugsanir í Kristi Jesú. Amen.

Prédikun flutt í Dómkirkjunni í Reykjavík á Sjómannadaginn 2019 og var útvarpað í Ríkisútvarpinu, Rás eitt

Manngildi

Á liðnum vetri naut ég þeirrar gæfu að kynnast starfsemi Landspítala Háskólasjúkrahúss. Í vísitasíu minni um Reykjavíkurprófastsdæmi vestra varði ég góðum tíma á hinum fjölmörgu deildum sjúkrahússins, svo sem réttargeðdeild, líknardeild og fæðingardeild. Einnig heimsótti ég bráðadeildina, Landakot, Vífilsstaði og fleiri staði og hitti allsstaðar framúrskarandi fagfólk á sínum sviðum og voru móttökur góðar.

Páll Matthíasson forstjóri gaf sér einnig tíma til að kynna mér starfsemi og stefnu sjúkrahússins.

Manngildi og mannvirðing blasti hvarvetna við, þar sem gildi, framtíðarsýn og hlutverk sjúkrahússins miða að því að sjúklingurinn sé ávallt í öndvegi.

Skemmtilegt þótti mér að hitta starfsfólk á hinum ólíku deildum sjúkrahússins sem átti persónuleg tengsl við kirkjuna, voru í sóknarnefndum, kórum, synir eða dætur presta og þannig mætti áfram telja.

Á einum gangi vökudeildarinnar var áhugavert og upplýsandi veggspjald. Þar voru myndir af stálpuðum börnum  og frískum, nöfn og fæðingardagar og upplýsingar um að öll voru þau fyrirburar, þ.e.a.s. öll höfðu þau fæðst fyrir tilsettan tíma. Ef ég man rétt voru þar einstaklingar sem fæðst höfðu eftir rúmlega 22 vikna meðgöngu en innan við 23 vikna.

Fréttir berast nú af því að Alþingi muni í næstu viku afgreiða umdeilt frumvarp um svokallað þungunarrof. Ég sendi Alþingi umsögn um frumvarpið fyrir áramót og vil birta kjarnann úr því hér, því ég tel ótækt að Alþingi samþykki frumvarpið óbreytt.

Ég styð þann hluta frumvarpsins um að konur taki sjálfar hina erfiðu ákvörðun, það eitt og sér er framför frá því sem var.

Tvennt er það helst í frumvarpinu sem ég tel sérstaklega umhugsunarvert.

Annars vegar sú breyting á hugtakanotkun sem lögð er til, þar sem hugtakið þungunarrof er nú notað í stað þess sem áður var, fóstureyðing. Hið nýja hugtak vísar á engan hátt til þess lífs sem sannarlega bærist undir belti og er vísir að nýrri mannveru. Samkvæmt kristinni trú okkar er lífið heilagt, náðargjöf sem Guð gefur og Guð tekur. Það er hlutverk mannsins að varðveita það og vernda eftir fremsta megni og bera virðingu fyrir mannhelginni, sköpuninni og skaparanum. Það er misvísandi að nota þetta nýja hugtak í þessu viðkvæma samhengi, þar sem hugtakið vísar ekki til þessa vaxandi nýja lífs.

Hins vegar sú breyting á tímarammanum sem lögð er til, þ.e.a.s. að þungunarrof verði heimilt fram að 22. viku, sbr. 4. gr. frumvarpsins. Dæmin þekkjum við þar sem börn hafa fæðst eftir það skamma meðgöngu, braggast og lifað, eins og starfsfólk Landspítalans birtir á göngum sínum.

Samfélag okkar hefur á undanförnum áratugum fundið jafnvægi á milli hinna ólíku sjónarmiða um rétt hinnar verðandi móður yfir eigin líkama og rétt fósturs til lífs, þrátt fyrir þær mótsagnir sem því fylgir. Þar sem 12 vikna tímaramminn hefur verið studdur sjónarmiðum heilbrigðisvísinda, mannréttinda og í framkvæmd sem bestri þjónustu félagsráðgjafa og annarra fagstétta við þær faglegustu aðstæður sem völ er á. Hinar nýju tillögur raska því jafnvægi, að mínu mati, og vekja jafnvel upp á ný grundvallar spurningar, sem við ættum auðvitað alltaf að spyrja okkur að varðandi mannhelgina og framgang lífs hér í heimi.

Ég kalla eftir umræðu um manngildi, mannhelgi og mannskilning. Frumvarpið vekur fjölda spurninga og verði það samþykkt óbreytt tel ég að sagan muni leiða í ljós að þar hafi samfélagið villst af leið.

Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu laugardaginn 10. maí 2019

Sumarvaka í Heydalakirkju 2019

Komiði sæl og gleðilegt sumar.

Sumardagurinn fyrsti er runninn upp.  Í riti Árna Björnssonar þjóðháttafræðings segir um sumardaginn fyrsta:

Hvarvetna var fylgst með því, hvort frost væri aðfararnótt sumardagsins fyrsta, þ.e. hvort saman frysti sumar og vetur. Yfirleitt var það talið góðs viti og jafnvel álitið að rjóminn ofan á mjólkurtrogunum yrði jafn þykkur og ísskánin á vatninu þessa nótt. Í því skyni settu menn skál eða skel með vatni út um kvöldið og vitjuðu svo eldsnemma morguns.“

Þráin eftir sumrinu er okkur Íslendingum í blóð borin.  Móðuramma mín sem var fædd árið 1893 og fæddist á Leiru í Leirufirði, sem er undir Drangajökli og er innstur fjarðanna í Jökulfjörðum á norðanverðum Vestfjörðum orti á sumardaginn fyrsta fyrir margt löngu:

Sumardagur fyrsti sólskin færir mér

áður grimmur gisti gustur á húsum hér.

Eftir vetrarharða hríð

kemur sumartíð

og seður allan lýð.

Það er fallegur siður sem þið hafið tekið upp í Heydalakirkju að minnast sr. Einars Sigurðssonar sem var prestur hér í lok 16. aldar og fram á þá 17.  Það er greinilega gott að þjóna sem prestur hér því prestar hafa margir hverjir setið hér lengi.  Sr. Einar þjónaði hér í 37 ár sem mér telst til að séu aðeins fleiri ár en núverandi sóknarprestur sr. Gunnlaugur.  Á landsvísu er sr. Einars minnst sem sálmaskáldsins góða, einkum fyrir fallega jólasálminn Nóttin var sú ágæt ein. Sr. Einar Sigurbjörnsson sem nú er nýlátinn, blessuð sé minning hans, segir í grein frá árinu 2012 „Á næsta ári verða liðin 400 ár frá útgáfu Vísnabókar Guðbrands sem var gefin út fyrsta sinni árið 1612. Höfuðskáld þeirrar bókar var séra Einar Sigurðsson í Eydölum (1538-1626). Þekktasta ljóð hans og væntanlega jafnframt þekktasta ljóðið úr Vísnabókinni er jólasálmurinn „Nóttin var sú ágæt ein,“ sem er nr. 72 í Sálmabókinni. Í Vísnabókinni heitir ljóðið „Kvæði af stallinum Kristí sem kallast Vöggukvæði“. Í heild er kvæðið 28 erindi auk viðlags en í Sálmabókinni eru valin 7 vers úr kvæðinu til að mynda sálminn. Kvæðið birtist fyrst í Sálmabók árið 1945 en þá var komið fram lag við kvæðið eftir Sigvalda Kaldalóns (1881-1946) sem hann hafði samið nokkrum árum áður.“ (http://tru.is/pistlar/2011/12/nottin-var-su-agaet-ein)

Ég sagði systur minni fyrir nokkrum dögum frá því að ég væri að fara hingað austur í Heydali og sagði henni frá sumarvökunni og tilefni hennar.  Hún fór samstundis að tala um kynsæld prestsins og skáldsins sem eins og við vitum er talinn forfaðir allra Íslendinga.  Síðan rakti hún ætt okkar í beinan karllegg til sonar Einars, Gísla sem var m.a. prestur á Stað á Reykjanesi en hann mun vera forfaðir okkar í 10. lið.  Þessi þula sem hún fór með í ættartalinu minnti mig óneitanlega á ættartöluna í Matteusarguðspjalli, Abraham gat Ísak, Ísak gat Jakob, Jakob gat Júda og bræður hans og svo framvegis.

Sr. Einar hlýtur að hafa borið sterkar taugar til staðarins og fest hér djúpar rætur enda kenndi hann sig við Eydali, eða Heydali eins og við segjum núna.  Það er þekkt að maðurinn vill vitja róta sinna og margar sögur til af því.  Til dæmis minnist ég einnar fallegrar sögu þegar Íslendingur hitti franskan ferðamann á Vesturlandi fyrir nokkrum árum þar sem hinn síðarnefndi stóð við tóftir og virti þær fyrir sér.  Aðspurður sagðist hann hafa orðið að leita staðinn uppi því þarna hefði langafi hans fæðst.

Sr. Einar Sigurðsson tók við prestsdómi hér á stað þegar siðbótin var að festa rætur í íslenskri kirkjusögu.  Oddur sonur hans biskup skipaði föður sinn til embættis hér, en Oddur var fjórði íslenski lúterski biskupinn og sat í Skálholti sem kunnugt er.  Oddur þótti mjög ættrækinn, bæði hvað varðaði skipanir í embætti og töku nemenda í Skálholtsskóla, en svo virðist að á hans tíma hafi fáir nemendur úr skólanum farið utan til frekara náms. Í ævisöguflokki sínum yrkir Einar:

Herra Oddur

kom heim að bragði

urðu að nýju

fagnaðarfundir,

setti hjónin

í sín herbergi,

en alla bræður strax

inn í skóla.

Frú Vigdís Finnbogadóttir fyrrverandi forseti okkar sagði:  “Engin framtíð er til  án fortíðar.   Æskan er framtíðin.  Besta veganesti hennar til mannvits og skilnings er að þekkja vel það sem á undan er gengið, kjör og athafnir þess fólks sem áður lifði í landinu.” (Margrét Hallgrímsdóttir:  Þjóðminjar,   útg. Þjóðminjasafn Íslands)

Þessi tilvitnun á vel við á stundum sem þessum þegar við heiðrum minningu sr. Einars prests og sálmaskálds hér í Heydölum.  Mannsins sem lifði hér og dó og hafði mjög mikil áhrif á menningu okkar og arfleifð allt til okkar daga.  Hér þjónaði hann sóknarbörnunum og var einnig prófastur.  Á hans tíð var kirkjuvaldið að líða undir lok en konungsvaldið að hefja innreið sína.  Þessi breyting hafði að sönnu gríðarleg áhrif á kirkjuna og skipulag hennar allt.  Þjóðkirkjan okkar er byggð á því sem var.  Hugtakið þjóðkirkja var ekki til á dögum sr. Einars, það kom ekki til fyrr en með stjórnarskránni árið 1874 þó rætur þess og inntak megi rekja allt til daga Lúthers.

Nú um stundir er mikið rætt um aðskilnað ríkis og kirkju.  Í skoðanakönnunum er ekki skilgreint hvað átt er við þegar talað er um þennan aðskilnað.  Einnig eru áhöld um það hvort kirkjan geti kallast þjóðkirkja þegar alltaf fækkar í henni eins og þjóðskrá er dugleg við að kynna okkur.  Samt er fólksfækkunin í þjóðkirkjunni síðast liðin 20 ár aðeins rúmlega 10.000 manns þó prósentuhlutfallið sé annað því samsetning íbúanna er önnur en var þegar margir hafa flust til landsins sem eru annarrar trúar eða tilheyra öðrum kirkjudeildum.  Enn tilheyra nærri 80% þjóðarinnar kristnum kirkjudeildum.

Samkvæmt bók doktors Sigurjóns Árna Eyjólfssonar héraðsprests í Reykjavíkurprófastsdæmi eystra, Ríki og kirkja, á hugtakið þjóðkirkja sér sögulegar forsendur og hefur verið notað til þess að skilgreina ákveðna þjóðfélagsstöðu kristinnar kirkju.  Sr. Sigurjón Árni segir að samkvæmt skoðun þýska guðfræðingsins Karls-Fritz Daibers sé „hugtakið notað um þann kristindóm“ þar sem „stór hluti þjóðarinnar væntir andlegrar leiðsagnar kirkjunnar og hún veitir einstaklingum og fjölskyldum þeirra samfylgd í lífinu.  Hún snertir líf þeirra á helstu tímamótum og tengir það athöfnum sínum eins og skírn, fermingu, brúðkaupi og jarðarför.  Hún styður manninn á gleði- og sorgarstundum.“

Einnig má minna á að hátíðir kirkjunnar og helgir dagar hennar hafa áhrif á vinnulöggjöf, skólatíma og fleira í þjóðfélaginu.  Ég var einn vetur í Svíþjóð og voru með mér þar 2 yngri börnin mín.  Við bjuggum í hverfi þar sem mikill meirihluti íbúanna var erlendur og flestir frá múslímskum löndum.  Sumar stúlkurnar í skólanum gengu með slæður svo ekki fór á milli mála hverrar trúar þær voru.  Það var tekið tillit til þessara erlendu barna og trú þeirra virt.  Þau fengu frí á sínum helgu dögum en önnur börn þurftu samt að mæta í skólann, enda var ekki almennt frí í skólanum.  En þegar jólin komu og páskarnir og hvítasunnan þá var gefið jólafrí, páskafrí, hvítasunnufrí.  Kristnir hátíðisdagar voru frídagarnir.  Hvers vegna?  Væntanlega vegna þess að kirkjuárið okkar mótar lífstaktinn og hingað til hefur ekki verið hreyft við því að breyta því.  Það virðist vera hægt að styðjast við takt kirkjuársins þó ekki sé lengur óskað eftir nærveru kirkjunnar í mörgum skólum, t.d. á höfuðborgarsvæðinu.

Þjóðkirkjan hefur þéttriðið þjónustunet um allt land.  Eðlilega hafa orðið breytingar í kirkjunni í takt við samfélagsbreytingar og tækniframfarir.  Það er búið að brúa árnar, bora göt í gegnum fjöllin, tengja staði saman með fjarskiptum og fleira mætti telja.  Nú er að verða breyting hér á þessu svæði sem ég vona og bið að verði til þess að bæta og auka þjónustu kirkjunnar og auka gleði prestanna þó ég viti að gleði hefur verið hér í prestahópnum.  Þar á ég við sameiningu prestakalla.  Auðvitað er það þannig að þegar breytingar verða þá fylgja því einhverjar fæðingarhríðir.  Ég hef kallað þessar breytingar þróunarverkefni.  Það breytist ekkert á einum degi.  Náið samstarf prestanna á svæðinu á eftir að þróast og mótast.  Það verða líka miklar breytingar þegar fjórir nýir prestar koma á svæðið og taka við þjónustunni af þeim sem staðið hafa vaktina í áratugi.  En eitt breytist ekki.  Hér í Breiðdalnum verður prestssetur í Heydölum eins og verið hefur um aldir.  Og þó að vinur minn sr. Gunnlaugur segist ekki vera hagur maður í höndunum þá hefur hann lagt metnað sinn í það að gera staðnum til góða svo arftaki hans tekur við góðu búi þó engar séu skepnurnar.

Lífið í landinu hefur breyst mjög, ekki hvað síst síðustu áratugina.  Þórir Kr. Þórðarson Gamla-testamentisguðfræðingur sem nú er látinn, blessuð sé minning hans, orðaði þetta svo vel í grein sem hann skrifaði og nefndi „Í leit að lífsstíl:  Formáli að siðfræði Gamla testamentisins“. (Ritröð guðfræðistofnunar

„Fyrr á öldum rann líf manna í kyrrlátum farvegum.  Atferli þeirra fylgdi fyrirframgerðu mynstri, viðbrögð við atburðum dagsins voru nær sjálfkrafa, lífið allt var bundið föstum háttum.  Öll viðhorf manna til annars fólks, til sjálfs sín og þjóðfélagsins, til merkingar og tilgangs lífsins voru fyrirfram mótuð í undirvitundinni, og í undirvitund kynstofnsins.  Í stuttu máli, og tjáð á tölvumáli:  einstaklingar og þjóðfélög voru prógrammeruð fyrirfram.  Forritið var reynsla aldanna.

„Hér á landi byggðum við áður fyrr á sterkum, ómeðvituðum siðgæðisgrunni og meðvituðum lífsstíl.  Líf fólksins á sveitabæjunum var háttbundið, og atferlið risti djúpt í sálargrunninn, jafnvel svo að vinnulúið fólk endurnærðist við kvöldlestrana, en þó sérstaklega vegna sunnudagshelginnar.“  (Ritröð Guðfræðistofnunar)

Þessi mynd sveitasamfélagsins eins og það var á fyrri tíð, enda ekkert bæjar- eða borgarsamfélag til hér á landi, er liðið undir lok.

„Sú bylting sem orðið hefur í þessum efnum er hin örlagaríkasta sem við þekkjum:  Hin háttbundna hrynjandi lífsins hefur raskast.  Og þegar mannkynið á stórum pörtum jarðarkringlunnar er búið að týna þessari hrynjandi fara menn að spyrja:  Hver var hún?  Við svörum með því að segja að líf manna hafi fylgt tilteknum lífsstíl.  Einnig mætti kalla lífsstílinn atferlismynstur.  Það leiðir til sömu niðurstöðu.

Það er nýjung í sögu kynstofnsins að þurfa að leita að lífsstíl.“  „Hrynjandi þjóðfélagslífsins hefur raskast í byltingu samtímans.  Þess vegna er sú óvænta staða upp komin, að ungt fólk þarf að líta yfir alla mögulega lífsstíla eins og marglit leikföng í krambúðarhillu og velja sér lífsstíl.“  (Ritröð Guðfræðistofnunar)

Svo mörg voru orð dr. Þóris.  En nú hefur komið upp enn ein staða sem er farin að hafa áhrif á okkur og líf okkar hér á landi.  Áhrif loftslagsbreytinganna eru farin að hafa áhrif.  Það breytir hugsunarhætti okkar þegar við horfumst í augu við það að jörðin okkar getur orðið óbyggileg á ýmsum stöðum innan fárra ára ef við bregðumst ekki við.  Við erum farin að hugsa til baka að sumu leyti.  Við erum farin að hugsa um að nýta en ekki henda.  Margir hafa tileinkað sér einfaldan lífsstíl og sú hugsun er ofarlega í huga hvaðan hlutirnir koma, fæðan og klæðin.

Bómull er mikið notuð í föt.  T.d. eru gallabuxur úr bómull.  Það þarf um 8,3 fermetra til að rækta bómull sem nægir í einar gallabuxur og á vef Sorpu kemur fram að hægt er að endurnýta gallabuxur allt að 5 sinnum.

Ekki veit ég hvort gámagrams er tíðkað hér fyrir austan en í Reykjavík stunda sumir það að hirða úr gámum verslana heilan mat sem hent hefur verið.  Er það samkvæmt fréttum umtalsvert magn.  Gámagrams er ekki talið stundað af fátæku fólki eða svöngu heldur fólki sem blöskrar það að henda heilum mat sem hefur verið ræktaður af jörðinni sem nú stynur undan ágangi okkar íbúanna eða hefur nært þær skepnur sem við leggjum okkur til munns.

Annað sem hefur mikil áhrif á samfélagið og hugsunarhátt fólks er aftenging sífellt fleiri við náttúruna, sköpun Guðs.  Börn í bæjum og borgum vita ekkert hvaðan varan kemur sem þau kaupa úti í búð.  Vita t.d. ekki að mjólkin í hyrnunum kemur úr skepnum sem heita kýr og fiskurinn sem þau borða er veiddur af sjómönnum sem oft á tíðum leggja líf sitt í hættu til að við hin fáum að borða.

Hið sama á við um siði okkar og venjur.   Kristni og kirkja eru ekki lengur eini áttavitinn í siðferðilegum efnum.   Nú er það samfélagið sjálft sem ákveður gildin og viðmiðin en samt er það svo að þegar grannt er skoðað þá eru gildin kristin bæðin manna í milli og sem grundvöllur laga okkar.  En það má ekki nefna það enda virðist vera bannað að nefna trú og kirkju í opinberri umræðu.

Andleg leit er mikil í samfélaginu.  Nær daglega má lesa um núvitunarnámskeið, yoganámskeið, námskeið um að lifa lífinu lifandi.  Við höfum þetta allt í kirkjunni en við erum ekki nógu dugleg að halda því á lofti.  Ástæðan er meðal annars sú að kirkjustarfið fer fram í sóknunum en ekki í fjölmiðlunum.  Þar er hin eiginlega kirkja, söfnuðurinn sem þangað sækir sína andlegu næringu.  Hvar sem ég kem í söfnuði landsins hitti ég fólk sem vill kirkjunni sinni allt það besta.  Er tilbúið til að hlú að henni og sjá til þess að allt geti farið þar fram sem á að fara þar fram, þarf að fara þar fram og óskað er eftir að fari þar fram.  Það er þakkarvert.  Kærar þakkir þið öll sem hafið lagt ykkar af mörkum til að þessi sumarvaka færi fram hér í dag.  Það gerist ekki af sjálfu sér að koma á fót slíkri samveru.  Það er samstarfsverkefni margra.

Þjóðkirkjan mun halda áfram að boða trú á Jesú Krist samkvæmt lútherskri kenningu eins og hún hefur gert frá því Einar Sigurðsson var hér í Eydölum.   Hans guðsmynd birtist m.a. í sálminum „Nóttin var sú ágæt ein“ þegar hann yrkir:

Fjármenn hrepptu fögnuð þann, þeir fundu bæði Guð og mann, í lágan stall var lagður hann, þó lausnarinn heimsins væri.

Jesús er lausnari heimsins.  Hann er sá sem bjargar og blessar.  Hann er fyrirmynd okkar og frelsari.  Okkar sem hér erum saman komin og þeirra allra er við hann vilja kannast um veröld víða.

Að morgni páskadags bárust hræðilegar fréttir frá Kólombó höfuðborg Sri Lanka um að hryðjuverk hefðu verið framin í þremur kirkjum og á þremur hótelum í borginni.  Nýjustu fréttir herma að 369 manns hafi verið  drepin og hundruðir annarra særst.  Það er væntanlega ekki tilviljun að á mesta hátíðisdegi kristinnar kirkju, þegar þess er minnst að lífið sigraði dauðann hafi samtök illvirkja látið til skarar skríða í þeim tilgangi að hefna fyrir árás á Nýja- Sjálandi fyrir stuttu.  Þvílík fyrirlitning sem mannlegu lífi er sýnd.

Fjölmiðlar hafa sýnt okkur syrgjandi ástvini, saklaust fólk, sem minna okkur á að það getur hver sem er verið á röngum stað á röngum tíma þegar grimmdarverk eru unnin.  Hugur okkar leitar því til allra þeirra sem eiga um sárt að binda, heimamanna sem ferðamanna sem koma færri heim en lögðu upp í ferðalagið.

Oftast hefur verið litið á tilbeiðslustaði, kirkjur sem griðastaði.  Staði þar sem fólk getur komið saman og tilbeðið sinn Guð án utanaðkomandi áreitis.  Nú hefur verið ruðst inn í hið heilaga vé, í Kólombó, í Christchurch á Nýja-Sjálandi og á fleiri stöðum í heiminum.  Það er svo sannarlega ekki friðsamlegt í heiminum okkar.  Það verður með öllum ráðum að koma í veg fyrir að ófriðarbálið breiðist út og það verður að taka alvarlega viðvaranir sem berast um yfirvofandi hryðjuverk.  Samkvæmt fréttum var það ekki gert í Kólombó.

Páskarnir minna okkur á að lífið er sterkara en dauðinn.  Að hið illa hefur ekki síðasta orðið og að engin ástæða er til að leyfa því að stjórna göngu okkar á lífsveginum.  Fagnaðarerindið er okkar allra.  Við skulum halda áfram að boða það og breiða það út.  Það gerði sr. Einar Sigurðsson með prédikun sinni og ekki síður skáldskap.  Svo mikil áhrif hafði hann að enn í dag um 400 árum frá hérvistardögum hans syngjum við með hans orðum:  „það er nú heimsins þrautarmein að þekkja hann ei sem bæri.“  Látum það ekki verða örlög komandi kynslóða „að þekkja hann ei sem bæri“.  Að þekkja ekki Jesú og kærleiksboðskap hans. Biðjum þess að við og komandi kynslóðir eigi þess kost að fagna  friði á jörðu og fenginni sátt.

Ég þakka áheyrnina.

Erindi flutt á sumarvöku í Heydalakirkju, sumardaginn fyrsta 25. apríl 2019.